M HKA in verzet: M HKA en Museum at Risk eisen halt aan ‘onwettige’ ontmanteling

6 January 2026 - 23:12 – Missie

Het Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen (M HKA) vecht voor zijn voortbestaan. Na de plotselinge aankondiging van Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) om het M HKA te ontmantelen als museum en zijn collectie over te hevelen naar S.M.A.K. in Gent, heeft het museum – gesteund door gerenommeerde kunstenaars, juristen en internationale museumdirecteurs – samen met Museum at Risk juridisch advies ingewonnen dat de plannen als "flagrant onwettig" bestempelt. Volgens het advies, opgesteld door ereadvocaat Leo Neels (Allen & Overy), schendt de conceptnota van Gennez basale principes van behoorlijk bestuur, zoals het vertrouwensbeginsel, het bestemmingsrecht van kunstenaars en de plicht tot overleg.

Antwerpen – Het Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen (M HKA) heeft vandaag, samen met Museum at Risk, een drukbezochte persconferentie gehouden om de juridische en morele bezwaren tegen de plannen van Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) aan te kaarten. Aanwezig waren niet alleen de waarnemend directeur Dieter Vankeirsbilck en ereadvocaat Leo Neels, maar ook een breed front van kunstenaars en actievoerders, waaronder Luc Tuymans, Rinus Van de Velde en galerist Frank Demaegd. De boodschap was eenduidig: de omvorming van het M HKA tot een kunstencentrum en de gedwongen overdracht van de collectie naar S.M.A.K. in Gent zijn "flagrant onwettig" en vormen een directe bedreiging voor de culturele autonomie en het artistieke erfgoed van Antwerpen.

Juridische tekortkomingen en gebrek aan overleg

Volgens het juridisch advies van ereadvocaat Leo Neels (Allen & Overy) schendt de conceptnota van Gennez fundamentele principes van behoorlijk bestuur. De nota, die eigenlijk bedoeld is als consultatiedocument, wordt door de minister behandeld als beslist beleid – zonder echte inspraak van de sector. "De minister springt van de conceptnota naar voldongen conclusies, en dat is strijdig met het idee van behoorlijk bestuur", aldus Neels. Bovendien wordt het bestemmingsrecht van kunstenaars met voeten getreden: zo’n 70% van de M HKA-collectie bestaat uit schenkingen en werken die juridisch verbonden zijn aan Antwerpen of het museum zelf. "Kunstwerken kunnen niet zomaar op een andere locatie geplaatst worden", benadrukte Neels.

Kunstenaars dreigen met terugtrekking van werken

Meerdere internationaal gerenommeerde kunstenaars hebben al dreigementen uitgesproken om hun werken terug te trekken als ze uit de M HKA-context worden gehaald. Zo hebben kunstenaars als Anish Kapoor, de nabestaanden van Christian Boltanski (via Annette Messager), Kerry James Marshall, Marina Abramović, Emilia Kabakov (van het kunstenaarsduo Ilya & Emilia Kabakov) en James Turrell hun bezorgdheid reeds geuit en gedreigd hun werken terug te trekken uit het M HKA.
Deze kunstenaars wijzen erop dat hun werken specifiek verbonden zijn aan het M HKA en niet zomaar elders kunnen worden ondergebracht. "Mijn allereerste solotentoonstelling was in het M HKA. Dat het museum nu gereduceerd wordt tot een kunstencentrum zonder eigen collectie, komt binnen als een bom", zei Otobong Nkanga nog in een videoboodschap.

Internationale verontwaardiging

De plannen van Gennez hebben wereldwijde verontwaardiging losgemaakt. Meer dan veertig museumdirecteurs, waaronder die van het Centre Pompidou, Tate Modern en het Rijksmuseum, schreven een open brief aan de minister: "De sluiting van een museum als het M HKA zou een onherstelbaar verlies betekenen – niet alleen voor Antwerpen, maar voor het hele culturele veld." Ook internationale media als The Guardian en The Art Newspaper bestempelden de beslissing als "simply insane" en waarschuwden voor een gevaarlijk precedent voor cultureel beleid in Europa.

Eisen: Uitstel en transparantie

Het M HKA en Museum at Risk eisen dat de Vlaamse regering de beslissing van vrijdag 9 januari uitstelt. "We vragen geen blokkering van het beleid, maar wel een bezinning", aldus Vankeirsbilck. De sector vraagt om hoorzittingen in het Vlaams Parlement, transparant overleg en een herziening van de conceptnota – voor er onomkeerbare beslissingen worden genomen.

Reactie van de minister: "Open voor dialoog"

Minister Gennez erkent de "moeilijkheden en ongerustheid", maar houdt voet bij stuk: "Binnenkort start een tweejarig transitietraject, waarin alle betrokkenen kunnen meewerken." Critici wijzen erop dat dit te laat komt: "Overleg moet plaatsvinden voordat de krijtlijnen zijn getrokken, niet erna."

Wat staat er op het spel?

De toekomst van het M HKA is niet alleen een Antwerpse of Vlaamse kwestie, maar een Europees democratisch vraagstuk. Gaat België toelaten dat een internationaal gerespecteerd museum zonder transparantie of participatie wordt ontmanteld? En wat betekent dit voor de autonomie van culturele instellingen in een tijdperk van bezuinigingen en politieke inmenging?

M HKA en Museum at Risk roepen dan ook op tot massale steun en publieke druk om de beslissing uit te stellen.

"De sluiting van het M HKA is niet alleen een cultuurdrama, maar een democratisch falen. Als we nu niet in actie komen, staat de onafhankelijkheid van álle culturele instellingen op het spel."
— Luc Tuymans, kunstenaar en medestander Museum at Risk

Heb je vragen of wil je je stem laten horen? Neem contact op via ons contactformulier

798